Facebook Ig Karpacz Ig Mielno

Witamina D

Odporność – wpływ składników naszej diety na działanie układu immunologicznego

 

Z uwagi na przebieg ostatnich wydarzeń związanych z epidemią koronawirusa, wielu z nas zastanawia się nad odpornością organizmu.

Odporność, a dokładnie odporność immunologiczna to, z definicji, zestaw wszystkich mechanizmów biorących udział w wytworzeniu odpowiedzi odpornościowej. W znaczeniu bardziej ogólnym oznacza zdolność do czynnej i biernej ochrony organizmu przed patogenami. Bierna, nieswoista część odporności zależy głównie od budowy i funkcji takich barier, jak: skóra i błony śluzowe.  Za aktywną (czynną) część odporności odpowiada głównie układ immunologiczny zapewniający zdolność organizmu do rozpoznawania elementów należących do własnego, jak i obcego organizmu oraz eliminowanie tych ostatnich.

W przypadku obniżonej reaktywności układu immunologicznego, dochodzi do częstszych zachorowań oraz cięższego przebiegu wielu infekcji, np. w sezonach zwiększonej podatności na infekcje górnych dróg oddechowych, co spowodowane jest zwiększonym narażeniem na działanie drobnoustrojów chorobotwórczych.

Ważnym elementem wpływającym na działanie układu odpornościowego jest prawidłowo zbilansowana i urozmaicona dieta. Musimy pamiętać, iż dieta taka musi być dostosowana do ewentualnych jednostek chorobowych, tak aby nie doprowadzić do niedoborów żywieniowych i dostarczyć odpowiedniej ilości różnych składników odżywczych, które wspierać będą normalne funkcjonowanie układu odpornościowego. Negatywnie na układ odpornościowy wpływa natomiast żywność silnie przetworzona, cukier i słodycze, kwasy tłuszczowe trans, chemiczne dodatki do żywności oraz używki.

Warto zastanowić się również, czy nasza dieta bogata jest w naturalne immunomodulatory, które mogą aktywizować różne mechanizmy odporności, w wyniku których może dochodzić   do regulacji odpowiedzi zapalnej organizmu, a w efekcie spadku liczby infekcji lub złagodzenia ich przebiegu.

Witamina D

Powszechnie uznawano, że podstawową rolą witaminy D jest regulacja gospodarki wapniowej oraz udział w metabolizmie kostnym. W ostatnich latach liczne badania wskazują także na istotne znaczenie witaminy D w regulowaniu funkcji układu immunologicznego. Niski poziom witaminy D powiązany jest z chorobami nowotworowymi, infekcyjnymi, jak również autoimmunologicznymi.

Witamina D występuje w dwóch postaciach, witamina D2-ergokalcyferol oraz D3-cholekalcyferol. Witamina D2 powstaje w organizmach roślin, drożdży i grzybów, z ergosterolu-prowitaminy D2 z udziałem światła. Witamina D3 natomiast występuje w organizmach zwierzęcych i jest syntetyzowana z udziałem promieni ultrafioletowych B w skórze. Właśnie witamina D3 pochodzenia skórnego zapewnia człowiekowi prawie 90% całkowitego stężenia witaminy D w organizmie. Bardzo istotnym jest fakt, że w przypadku nadmiernej ekspozycji na światło, nie dochodzi do toksycznego zatrucia witaminą D3, ponieważ jej nadmiar rozkładany jest do postaci nieaktywnej. Ważnym organem w metabolizowaniu wit. D jest wątroba, tam bowiem dochodzi do hydroksylacji witamin  D2 i D3  do  25-hydroksywitaminy D (kalcydiolu), pośredniego metabolitu wit. D. Właśnie poziom tego metabolitu jest najczęściej oznaczany jako poziom Wit. D w organizmie człowieka i na jego podstawie określa się niedobór witaminy D. Ostatecznie jednak z 25-hydroksywitaminy D w nerkach powstaje aktywna biologicznie forma witaminy D3  kalcytriol [1,25(OH)2D]. Działanie kalcytriolu następuje po związaniu z receptorem witaminy D VDR (receptory witaminy D). Receptory witaminy D są umiejscowione nie tylko w tkankach takich jak kości, skóra, jelito, czy nerki, ale również w mózgu, oczach, sercu, wyspach trzustkowych (komórki β), mięśniach, tkance tłuszczowej, przytarczycach, nadnerczach i prawie we wszystkich komórkach układu immunologicznego. Obecność receptorów witaminy D w komórkach układu immunologicznego wskazuje na jej działanie modulujące układ odpornościowy, w tym w ekspresji limfocytów T i B, monocytach, a także komórkach prezentujących antygen, takich jak makrofagi i komórki dendrytyczne. Istotny jest również wpływ na produkcję lub hamowanie poszczególnych interleukin regulujących procesy układu immunologicznego. Wszystko to świadczy o istotnym  udziale witaminy D w działaniu systemu odpornościowego.

Głównym źródłem witaminy D u człowieka jest synteza skórna. W Polsce, ze względu na jej położenie geograficzne, istnieje ograniczona możliwość uzyskania zalecanego stężenia 25OHD w surowicy krwi poprzez efektywną skórną syntezę witaminy D. W związku z tym istnieją pewne zalecania do jej suplementacji.

Niezależnie zalecana jest ponadto codzienna kilkuminutowa ekspozycja na słońce i dieta obfitująca w produkty stanowiące źródła witaminy D  tj.: tłustych ryb, jajek, nabiału, olejów roślinnych, serów dojrzewających, wątroby, grzybów.

Co zalecają eksperci ?

Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja  z 2018r

W najnowszych zaleceniach podkreślono, iż z pożywienia  możemy uzyskać maksymalnie 20% dziennego zapotrzebowania na witaminę D, a 80 – 100% pochodzi z syntezy skórnej. W naszej szerokości geograficznej synteza jest efektywna tylko w okresie od maja do września, a czasami nawet krócej, ze względu za zachmurzenie czy zanieczyszczenie powietrza. Stosowanie kremów z filtrem i zbyt krótki czas spędzony na dworze również wpływają na zbyt małą syntezę witaminy D. Dlatego też tak ważna jest suplementacja, zgodnie z poniższymi zaleceniami.

Ciąża i okres karmienia piersią:

  • podawanie witaminy D powinno odbywać się pod kontrolą stężenia 25(OH)D we krwi pacjentki, tak by wynosiło ono 30-50 ng/ml.
  • jeśli nie ma możliwości oznaczenia stężenia 25(OH)D podać 2000 IU/dobę przez cały okres ciąży i laktacji.

Wcześniaki:

  • urodzone ≤ 32 t.c. – 800 IU/dobę niezależnie od sposobu karmienia, pod kontrolą stężenia 25(OH)D; istotne by podaż nie przekraczała 1000 IU/dobę, bo może wówczas dojść do przedawkowania.
  • urodzone > 33 t.c. – 400 IU/dobę bez potrzeby kontroli.

Donoszone noworodki i niemowlęta:

  • 0-6 miesięcy – 400 IU/dobę od pierwszych dni życia, niezależnie od sposobu karmienia.
  • 6-12 miesięcy – 400 – 600 IU/dobę w zależności od ilości witaminy D przyjętej z pokarmem (szczególnie zwraca się uwagę na dzieci karmione mlekiem modyfikowanym, które mogą nie potrzebować dodatkowej suplementacji).

Dzieci w wieku 1-10 lat

  • w okresie od maja do września, przy spełnionych następujących warunkach: ekspozycja na słońce w godzinach 10:00 – 15:00 18% powierzchni ciała (nieosłonięte i niesmarowane kremem z filtrem podudzia i przedramiona) przez 15 minut – można nie stosować suplementacji, ale jest ona nadal bezpieczna i wciąż zalecana.
  • jeśli odpowiednia synteza skórna nie jest możliwa, rekomendowana dawka to 600 – 1000 IU/dobę, w zależności od podaży witaminy D w diecie i masy ciała, przez cały rok.
  • w przypadku dzieci otyłych – 1600 – 4000 IU/dobę w zależności od stopnia otyłości.

Młodzież w wieku 11-18 lat

  • eksperci wyodrębnili tę grupę (wcześniej zalecenia obejmowały wiek 1-18 lat), ze względu na dynamiczne zmiany, jakie zachodzą w organizmie młodego człowieka w okresie dojrzewania – zapotrzebowanie na witaminę D jest większe.
  • suplementacja w okresie od maja do września zależy od możliwości syntezy skórnej (zalecenia jak powyżej, w grupie dziecięcej)
  • jeśli synteza skórna jest zbyt niska zaleca się 800 – 2000 IU/dobę przez cały rok, w zależności od podaży witaminy D w diecie i masy ciała.
  • u otyłych nastolatków zalecana jest dawka 1600 – 4000 IU/dobę.

Dorośli w wieku 19 – 65 lat

  • okres od maja do września jak powyżej
  • jeśli synteza skórna nie jest efektywna, zaleca się suplementację witaminy D w dawce 800 – 2000 IU/dobę przez cały rok. Dawka jest zależna od podaży witaminy D w diecie i masy ciała.
  • dorośli z otyłością 1600 – 4000 IU/dobę.

Seniorzy w wieki 65 – 75 lat

  • Ze względu na obniżoną syntezę skórną zaleca się przyjmowanie witaminy D w dawce 800 – 2000 IU/dobę przez cały rok (w zależności od podaży w diecie i masy ciała)
  • Przy otyłości – 1600 – 4000 IU/ dobę.

Seniorzy po 75. roku życia

  • Synteza skórna, absorpcja z przewodu pokarmowego, jak i metabolizm witaminy D są w tym wieku znacznie osłabione. Zaleca się suplementację przez cały rok w dawce 2000 – 4000 IU/dobę w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie.
  • U pacjentów otyłych stosuje się dawki 4000 – 8000 IU/dobę.

 

Stężenia 25(OH)D w surowicy:

Stężenie toksyczne > 100 ng/ml, wysokie – 50-100 ng/ml, optymalne – 30-50 ng/ml, suboptymalne – 20-30 ng/ml, niedobór znaczny – 10-20 ng/ml, niedobór ciężki – 0-10 ng/ml

Dodatkowe rekomendacje:

  • Nie są zalecane jednorazowe dawki uderzeniowe witaminy D.
  • Profilaktyczne stosowanie witaminy D powinno być zawsze dobrane indywidualnie do danego pacjenta. Powinno uwzględniać jego wiek, masę ciała, sposób odżywiania, a także pory roku i tryb życia.
  • W populacji ogólnej nie ma wskazań do oznaczania stężenie 25(OH)D.
  • Konieczna jest suplementacja witaminy D u dzieci karmionych piersią, nawet jeśli mama przyjmuje profilaktycznie tę witaminę.
  • Nie jest rekomendowane przyjmowanie preparatów zawierających połączenie witaminy D z wapniem. Powodem jest utrudnione dawkowanie wapnia (powinien być przyjmowany w podzielonych dawkach)